Balendin ENBEITA (1906-1986)

Ondoko bertsularien lekukotasunen irakurtzeko egin klik beren izenean edo beren argazkian.

"Ostatuan pertsuka artzeko ohidura hura, uste dut Gipuzkoako Zaldibitik hunat jin artzain batek ekarria zuela.

Joxe Tolosa deitzen zen gizon hori. Gipuzkoarra zuen emaztea ere. Jadanik aipatu Lorentxoren aita eta ama ziren.

Gure Joxe maitea, ostatuan papoa berotzen zitzaioneko, berak erraiten zuen bezala, bertsotan hasten zen. Et, nik uste dutan bezala, harek ekarria bazen ohidura hori hunarat, ni ere hari esker hasi nintzan.

Beraz, nahiz ez dutan dena horien gain emaiten, gipuzkoarrek badute haste hastetik parte haundia ene pertsulari izaitean. Berek erran lezaketena : ondoren zer esanik ez".

"Ttipitan ez nuen modelo berezirik, Aita izan ezik, egunero etxean nuelako. Gero, 13/14 urterekin ohartzen hasi nintzen noren bertsokera edo bertso egiteko moldea nahi nukeen eta norena hartu nahi nuen erreferentzia puntutzat edo segitzeko bidetzat. Eta galdetu izan didatelarik bertsolari gustukoena zein dudan : Jose Agirre esan izan dut.

Behar bada Aitak bere hurbileko mundukoa ikusten zuen bezala, gu kaleko umeak, beste giro batean hazi gara eta beste puntan Jose Agirre, baserri mundukoa, mendi xokoan hazia, ttipitatik lanean aritu dena, oso beste erreferentzia…

Hori bertsotan sentitzen duzu ere. Bai erreferentziatzat hartzen dut garai bateko euskara eta esaera biziak erabiltzen zituelako eta gure testuingurua zein den kasik aurkakoena horkoa delako".

"Nahiz eta bertsolaritzan jende oso desberdina izan izaeraz, bizimoduz, jatorriz, jende aurrean ikuskizun on bat emateko behar horrek asko estutzen ditu harremanak : momentu insegurua pasa duzunean pertsona baten ondoan, normalki pertsona harekiko harremana hobea bihurtzen da, konfiantza sendotzen da.

Bertsolarien artean hori badago. Komeni zaigu beti ongi eramatea elkarrekin. Alde horretatik oso giro sanoa da. Lehia baldin bada, norbera bere buruarekin da. Gainera txapelketetan, bereziki finaletan, denek saio on bat egiten badugu, norbera ongi gelditzen da, ez du galtzen, nahiz eta zortzigarrena izan.

Jendeak gehiago begiratzen dio egin duen saioari postuari baino. Eta horrek laguntzen du nor bere burua gainditzen eta lehia izpiritu hori baztertzen"

"Nire aitona oso bertsozalea zen. Ibili zen gaiak ematen, epaile eta txapelketak sortzen. Baina ez zait beregandik heldu zaletasuna. Nire aitak, nola bere aita bertsozalea zen, berak ere maite zuen pixka bat, eta etxean ikusten genuen « Hitzetik hortzera » emankizuna, eta nik maite nuen. Gero, 9/10 urte nituela, hasi nintzen bertso-eskolan Hendaian, Jexux Arzallus-ek egiten zuelarik.

12 urte nituela, Amets Arzallusekin Oiartzungo bertso-eskolara joan ginen. Eta urte batzuren buruan, utzi genuen Oiartzungo bertso-eskola eta hartu genuen hango irakaslea Hendaiara eramateko. Berriz sortu genuen Hendaiako bertso-eskola horrela. Iduritzen zait txikitatik badakidala bertsotan, badakit ez dela horrela, baina iduritzen zait sortu nintzela bertsotan jakinez.

Uste dut erabaki dudala maite nuela 16 urtetan, ikusi nuelarik ez zela posible dantza, antzerkia, trikitixa, panderoa, bertsolaritza eta pala betan egitea. Orduan ohartu nintzen utzi nahi ez nuena bertsolaritza zela. Hor harritu nintzen, baina hala zen, gehien maite nuena zen. Hortik aitzina, uste dut gehiago asumitu dudala.

Uste dut jendeak, taldeak atxikiarazten dizula. Ez baita errexa gaztea zarelarik… Ez ginen anitz, neska gutti, eta gainera pixkanaka-pixkanaka taldea txikituz doa.

Nik uste dut gaur egun gauzak errexagoak direla. Bada talde gehiago, gehiago bultzatzen da ere"

"Bertsotan aritzeko gustua etorri zitzaidan Baionako ikastolan kurtso bat ireki zutelarik. 5. urtean nintzela, talde ttipi bat hasi ginen bertsotan eta geroztik segitzen dut. Karlos Aizpurua Oiartzundarra nuen irakasle.

Aitortu behar dut hastapenean amak pusatu ninduela. Gero konturatu nintzen gauzak ikasten direla bertsolaritzarekin. Gainera, gauza berria zen, beste aktibitateetatik desberdina zena.

Gero, bertso-eskolak ireki ziren eta klaseak bukatu eta gero biltzen ginen. Karlos Aizpuruarekin egiten genuen oren bat astean bertsolaritzari buruz eta bertso zaharrak lantzen genituen, besteak beste. Gero Kanboko kolegiora pasa nintzen eta han talde berri bat sortu zen : Baionan nirekin ziren batzu gehi beste batzu, hor hasi zirenak.

Orai bost gira, lau mutiko eta neska bat. Hastapenean, orai baino gehiago ginen, bidean batzuk uzten dutelako, ez zaielako denei gustatzen".