Hitzak eta musika

Ondoko bertsularien lekukotasunen irakurtzeko egin klik beren izenean edo beren argazkian.

"Lehen aldia zen nik pertsulariak entzuten nituela; bainan etziren nik amensten nituen heietarik; ez beti ere, nik nazkien kantuen egileen hainekoak.

Harrapatua nintzan. Ez nituen dudarik gabe pertsularitzat hartu ere. Bertzenaz etzen pasatu zena pasatuko. Tira ahala ari ziren, kasik aldiarik ezin hartuz, bainan ahal bezala; eta nik pentsatu nuen ene baitan: horiek bezanbat nik ere egin nezeakek!

Ixilduxe ziren batez, hor, kasik nihaurek nahi ez nuela, bota nioten bat leihotik barnerat.

Denak eni beha jarri ziren, eta zakur batzu bezala oldartu zitzauzkitan. Etzitzaioten nonbait ongi joan gazte mukuzu bat heien artean sartzea.

Zerbait gaizki egin izan banu bezala, ihes egin nuen mendi alde, Lorentzo enekin neramala. Hori izan zen ene lehen pertsua. Hamasei urte nituen".

"Gai bat ematen dizutelarik, berehala kokatzen zara norbaiten larruan, edo zure larruan egoera baten aitzinean, eta normalki bukaera pentsatzen hasten zara, bertsoaren bukaerako azken puntu horrek baitu indarra bertsoan.

Bukaera txarra bada, jendeak txartzat hartuko du bertsoa eta bukaera ona bada, ontzat.

Gero, hastapenetik bukaerarainoko bideak hobe edo oker lezake baina bukaerak pisatuko du %90az. Bukaera horrek emanen dizu oina eta zer errima izango den. Baldin bada : « Hendaiara etorri gira gezur batzu erratera… » tera, edo atera, edo era beharko duzu. Beraz hitzak pentsatzen dituzu horrekin eta dituzun hitz horien arabera joaten zara puntuz puntu osatzen.

Anitzetan bukaera eta oin batzu dituzunean, hasten zara kantatzen, gehiago pentsatu gabe, edo denbora baduzu, baliatzen duzu hobeki zizelkatzeko.

Oso zaila iduritzen zait prozesu hori aztertzea"

"Lehenik, azken puntua pentsatzen da, bukaera. Hori azkenean erretorika da, edozein diskurtso egiten denean, lehenik ideia nagusia bukaeran ematen saiatzen da beti. Eta gero, aitzinekoa da arrazoi horretara iristeko dagoen bidea.

Jakin behar da bertsoa dela kantatua, neurtua eta errimatua. Ibiltzearen usaiaz, azken arrazoia normalki neurtua etortzen zaizu. Eta gero arrazoi horren azken hitzak ematen dizu errima.

Ohiturarekin, zure buruan badituzu oin zerrenda batzu eta berdin bukatzen diren hitzen zerrenda batzu. Gero zerrenda horretatik abiatuta, hasten zara puntuak egiten. Baina kantatzeko ezin duzu bi minutuz zain egon, orduan hasi egiten zara, jakinda besteak, ibiliaren ibiliz, etorriko zaizkizula.

Bertsotan binaka ari zarenean, saiatu behar duzu zure azken arrazoia aitzinetik kantatu den bertsoaren erantzuna izan dadila, eztabaida baita bertsoa"

"Taula gainean entzuten dugularik gaia, lehen gauza da : zer nahi dut esan gai honen inguruan publiko honi. Hogei bat segundutan egiten da : pentsatu zer esan nahi duzun, antolatu ideiak esan nahi duzun erara eta gero kantatu.

Entzuleak entzuten du bertsoa alderantziz, iduritzen zaigu bertsolariak pentsatu duela orden horretan, hori da tranpa. Bertsolariak eramaten zaitu nahi duen tokira, badaki nora doan, eta entzuleak ez. Hori da bertsolaritzaren polita. Eta bukaera da garrantzitsua.

Bertsoa da diskurtso motz bat, indarra bukaeran duena, eta zenbat eta gehiago indartu erdikoa ere, hobe. Bertsoak efikaza izan behar du. Orai arte, lotu da efikazitatea argumentazio on batekin, edo irudi bortitz batekin, edo konparaketa sakon batekin. Badira bide berriak, sinpleagoak.

Ez naiz ni izanen behar bada jorratu dituenak, zeren eta bide berriak jorratzeko behar baita jadanik bide zaharrak ongi ikasiak. Baina pentsatzen dut badirela zerbait berria sortzeko gai diren bertsolariak. Maddalen Lujanbio ari da bide berri bat sortzen, Iturriaga eta Maia ere.

Gaur egun bertsolaritza maila teknikoki hain da ona eta hain errex egiten da bertsoa, horrek ematen die bide bertsolari onei zerbait berria ekartzeko. Uste dut hori dela egin beharrekoa. Nire helburua izango litzateke hori. Ez dut esaten inoiz lortuko dudanik, baina noizbait zerbait egin behar baldin bada bertsolaritzan, uste dut alde horretatik egin behar dela, berrikuntza"

"Gaia dudalarik arrazoi bat pentsatzen dut, nire bertsoaren bukaeran eman nahi dudana, jendea bukaeraz oroitzen baita.

Gero azpitik hasi eta bertsoa gainera igo behar da, hau da, azken puntua prestatu, arrazoiarena, eta azken puntuaren azalpena eman aitzineko puntuetan. Doinuarena ez da arazo bat, bertsolarien artean hautatzen baitugu eta badakizkigun doinuak erabiltzen baititugu. Batzutan doinu berriak sortzen dira eta guk ikasten ditugu.

Nik badut zailtasun gehiago belarri txarra dudalako, baina noizbait ikasten ditut. Zailena da arrazoiaren atxematea. Baina badugu praktika bat, aski handia, eta beti zerbait atxematen dugu.

Bertso-eskolan, gure irakasleak ematen dizkigu teknika batzu : bertsotan hobetzeko, ahotsa hobetzeko nik aski kakola dudalako…

Orai, klasearen hastapenean, hamar minutuz, bertso zaharrak lantzen ditugu. Irakurri eta kantatzen ditugu. Horrela ikasten dugu".